Aqua Plus şirkəti cəmi 2 il ərzində müştəri bazasını necə ikiqat artıra bildi və bu prosesdə SMART CRM hansı rolu oynadı
Həddindən artıq istehsalın müasir dövrü getdikcə daha çox istehsalçı ideyası dövrü adlandırılır, burada bizneslər istehlakçılara təkcə məhsullar deyil, həm də fərdiləşdirilmiş dəyər təklif edir.
Benchmark araşdırmasına görə, sürətlə inkişaf edən şirkətlərin 87%-i “dəyər yaratma” yanaşmasını fəal şəkildə tətbiq edir. Onların təcrübəsi göstərir ki, biznesin istehlakçılarla güclü emosional əlaqə yaratmaq üçün sərf etdiyi səylər və satış həcmi arasında birbaşa əlaqə var.
Biznes çox yaxşı başa düşür ki, “istehlakçının ürəyinə dəqiq yol tapmaq və orada uzun müddət qalmaq” — sehrli bir ritual deyil. Bu, məlumatların toplanması və düzgün şəkildə işlənməsidir. Bu işdə isə effektiv alətlər olmadan mümkün deyil.
CRM onların arasında ən populyardır, lakin yeganə deyil. Digər vacib alətlərdən biri isə Müştərinin səyahət xəritəsidir (Customer Journey Map – CJM).
Bu, müştəri səyahətinin müxtəlif mərhələlərində bir şirkətlə istehlakçı arasında olan qarşılıqlı əlaqənin vizuallaşdırılması üsuludur. Brendlə təmasın hər bir nöqtəsində müştərinin ehtiyaclarını və emosiyalarını anlamağa kömək edir.
Bu səbəbdən mütəxəssislər CJM-i biznes proseslərinin optimallaşdırılması üçün vacib olan alətlərdən biri hesab edirlər və onu CRM sistemi ilə eyni səviyyədə qiymətləndirirlər.
Bilirdinizmi ki, Benchmark məlumatlarına əsasən, müştərilərin 90%-dən çoxu məhsul və ya xidmətlərinizi almamışdan əvvəl internetdə öz şəxsi araşdırmalarını aparır? Üstəlik, onlar sizin təklifinizə bənzər bir neçə alternativ də tapırlar.
Bəs niyə məhz sizi seçirlər və növbəti dəfə də sizi seçəcəklərmi? Sizin brendinizi yaxınlarına, dostlarına və tanışlarına tövsiyə edəcəklərmi?
Yaxşı tərtib edilmiş CJM bu suallara real cavab almağa imkan verəcək.
Məhsulun bazardakı mövqeyini təhlil etmisiniz, hədəf auditoriyanızı müəyyənləşdirmisiniz, ideal müştəri yolunu planlaşdırmısınız və hətta təxmini satış həcmlərini də hesablamısınız.
Lakin real nəticələr gözlədiklərinizdən çox uzaqdır, potensial alıcılar isə səbətlərində məhsulları saxlayıb ödəniş etmədən saytı tərk edir və daimi müştəriyə çevrilmirlər?
O zaman Müştəri səyahət xəritələrini yaratmağa başlamaq üçün mükəmməl vaxtdır.
CJM-ın əsasını brendlə qarşılıqlı əlaqənin hər mərhələsində istehlakçıların maraqlarının, ehtiyaclarının, motivlərinin və emosiyalarının təhlili təşkil edir. Adətən cədvəl, diaqram və ya infoqrafika şəklində hazırlanır.
Bu yanaşma müştərinin şirkətlə ilk təmas anından başlayaraq satış sonrası qarşılıqlı əlaqəyə qədər olan səyahətindəki problemli nöqtələri vizuallaşdırmağa imkan verir.
Bu, biznesə istehlakçıların məhsul, xidmət və ya servisi necə qəbul etdiyini anlamağa, inkişaf potensialı olan sahələri müəyyənləşdirməyə və əlaqəli biznes proseslərində uyğun dəyişikliklər təklif etməyə imkan verir.
Müştəri səyahət xəritəsinin hazırlanması biznesin inkişafının istənilən mərhələsində faydalı və məqsədəuyğundur.
Müştərinin səyahət xəritəsini hazırlayarkən nə qədər çox məlumat toplanarsa, həmin xəritənin məhz sizin biznesinizə xas olan prosesləri real şəkildə əks etdirmə ehtimalı bir o qədər yüksək olar.
Ətraflı şəkildə hazırlanan CJM hər zaman əlavə imkanlar deməkdir:
Təffərüatlı CJM yaratmaq üçün CRM sistemindən istifadə edin, veb-analitika məlumatlarını maksimum şəkildə tətbiq edin, müştəri xidmətinə daxil olan zəng və müraciətləri təhlil edin, menecerlər və fokus qruplarla sorğular keçirin.
Tövsiyə: İstehlakçıların fikirlərini nəzərə almağı unutmayın: Forbes–in 2023-cü ildə apardığı araşdırmaya görə, respondentlərin 50%-i daha yaxşı xidmət və müsbət müştəri təcrübəsi müqabilində şirkətlərlə öz məlumatlarını paylaşmağa hazırdır.
CJM həmişə hər bir konkret biznesin və məhsulun xüsusiyyətləri nəzərə alınmaqla hazırlanır. Bununla belə, əsas elementlər adətən ümumi olur. Bunlara aşağıdakılar daxildir:
Tövsiyə: Müştəri səyahətinin hər mərhələsində istehlakçıların nə hiss etdiyini öyrənmək üçün heç bir resurs və səyi əsirgəməyin. Amerikanın istehlakçı davranışı üzrə ən nüfuzlu araşdırma şirkətlərindən biri olan PWC şirkətinin məlumatına görə, istehlakçıların 32%-i tək bir mənfi təcrübədən sonra sevimli brendindən imtina etməyə hazır olduqlarını bildiriblər.

Tövsiyə: Müştərilərinizlə uzunmüddətli və etibarlı münasibətlər qurmağa çalışın. Onların sizi tövsiyə etmələri üçün əlinizdən gələni edin. Benchmark məlumatlarına görə, şirkətlərin 70%-i bildirir ki, referal müştərilər digər növ potensial alıcılara nisbətən daha qısa müddətdə alış həyata keçirir.
Effektiv CJM yaradılması müəyyən ardıcıl addımları əhatə edir.
Biznes məqsədinizi aydın şəkildə müəyyənləşdirməklə başlayın: məsələn, xüsusi bazar payının əldə edilməsi, sərmayənin qaytarılması və ya mənfəətin artırılması. Daha sonra bu məqsədlərə uyğun konkret metriklər (ölçü göstəriciləri) seçin.
Məsələn: müştəri məmnuniyyəti səviyyəsi (Customer Satisfaction Score – CSAT), müştəri dəstəyi indeksi (Net Promoter Score – NPS), müştəri saxlama dərəcəsi (Customer Retention Rate), bir müştəridən əldə edilən orta gəlir (Customer Lifetime Value – CLV), konversiya dərəcəsi (Conversion Rate), problemlərin həll olunma müddətinin ortalaması (Average Resolution Time),
geri qaytarma və şikayətlərin faizi, müştəri cəlbetmə dərəcəsi (Customer Engagement Metrics).
CJM hazırlanmasında istehlakçılarla təmasda olan bütün əməkdaşların iştirakı çox önəmlidir: müştəri xidməti əməkdaşları, satış sonrası dəstək komandası və satış təmsilçiləri bu prosesə cəlb olunmalıdır.
Bu yanaşma kompleks baxış imkanı verir, problemli nöqtələrin daha effektiv şəkildə müəyyən olunmasını və müştəriyönümlü yanaşmanın həyata keçirilməsi üçün bütün komandanın fəaliyyətinin sinxronlaşdırılmasını təmin edir.
Müştəri səyahətinin hər mərhələsində brendlə olan bütün əlaqə nöqtələrinin nəzərdən qaçırılmaması çox önəmlidir.
Bu addım aşağıdakılara əsaslanır:
Tövsiyə: Müştərilərinizlə onlar üçün rahat olan kanallar vasitəsilə ünsiyyət qurun. Benchmark araşdırmasına görə, omnikanal satış modelini tətbiq edən şirkətlərdə müştəri saxlama göstəricisi 89% təşkil edir.
İstehlakçıları müxtəlif seqmentlərə ayırmaq və hər biri üçün fərdi portretlər yaratmaq vacibdir. Seqmentləşdirmə parametrləri biznesin xüsusiyyətlərindən və qarşıya qoyulan vəzifələrdən asılı olacaq. Əsasən bunlara aşağıdakılar daxildir:
Hazır olan CJM mütləq sınaqdan keçirilməlidir — bu məqsədlə fokus qruplarda real həyat situasiyaları modelləşdirilməlidir. Bundan sonra şirkətin müxtəlif bölmələri üçün, istehlakçının növünə və CJM mərhələlərinə əsasən, fəaliyyət protokolları hazırlanmalıdır. Müxtəlif müştəri seqmentləri üçün ən uyğun təkmilləşdirmələri müəyyən etmək məqsədilə A/B testlərindən istifadə edin.
Müəyyən edilmiş istehlakçı çətinlikləri müvafiq təkmilləşdirmələrə çevrilməlidir. Məsələn: saytın UI/UX dizaynının təkmilləşdirilməsi, müraciət formalarının sadələşdirilməsi və ya çatdırılma xidmətinin iş prinsiplərinin yenilənməsi.
Tətbiq edilən dəyişikliklərin effektivliyini qiymətləndirmək üçün müəyyən edilmiş metrikləri mütəmadi olaraq ölçmək çox vacibdir.
Müştəri yolunun vizuallaşdırılması üçün ən geniş yayılmış CJM formatlarına nəzər salaq.
Bu xəritə müştərinin şirkətlə bütün əlaqə saxlama nöqtələrindəki düşüncə və hisslərini əks etdirir. Məqsədi hər bir əlaqə nöqtəsində müştərinin keçirdiyi emosiyaları və qarşılaşdığı çətinlikləri aşkarlamaqdır. Ən çox müştəri təcrübəsindəki boşluqları tapmaq üçün istifadə olunur.
Tövsiyə: Müştəri təcrübəsinin təkmilləşdirilməsi üzərində işləyərkən yadda saxlamaq lazımdır ki, PWC şirkətinin araşdırmasına görə, istehlakçılar sürəti, rahatlığı, hər zaman kömək etməyə hazır olan heyəti və mehriban, lakin israrlı olmayan xidməti ən çox qiymətləndirirlər.
Bu CJM formatı potensial istehlakçının bir gününün modelləşdirilməsinə əsaslanır və proaktiv bizneslər üçün effektiv bir vasitədir.
Məsələn, gələcək valideynlər uşaqları üçün təhsil proqramları hələ axtarmasalar da, onları körpələrin erkən inkişafının interaktiv üsulları ilə maraqlandırmaq mümkündür.
Bu CJM növü, müştəri səyahətinin bütün mərhələlərinin, o cümlədən mümkün çətinliklərin ətraflı şəkildə planlaşdırılmasını nəzərdə tutur.
Tövsiyə: “Müştərilərim üçün daha nə edə bilərəm?” sualının cavabını tapmaq üçün vaxt və resurs əsirgəməyin. PWC şirkətinin araşdırmasına əsasən, amerikalıların 54%-i hesab edir ki, əksər şirkətlərdə müştəri təcrübəsi təkmilləşdirilməlidir.
Xidmət planı (Service Blueprint) prinsipi əsasında qurulmuş Müştərinin səyahət xəritəsi müştəri xidmətində iştirak edən komandaları və prosesləri “yoxlamaq” məqsədi daşıyır. Bu kontekstdə inkişaf edən sahələrdən biri, işçiləri rutin işlərdən azad edərək müştəriyə diqqət ayırmaq imkanlarını artırmaqdır.
Tövsiyə: Benchmark məlumatlarına əsasən, satışlarda süni intellektin tətbiqi rutin vəzifələrin 40%-i öz üzərinə götürə bilər.


CJM hazırlanması üçün istifadə olunan alətlərə qoyulan əsas tələblər bunlardır:
Sxemlərin, diaqramların və vizuallaşdırmaların, o cümlədən Müştəri səyahət xəritəsinin hazırlanması üçün alət. CJM qurmaq üçün hazır bloklar və şablonlar təqdim edir.
Müxtəlif kanallardan alınan məlumatlar əsasında müştəri yolunu təhlil etməyə imkan verən Microsoft Dynamics 365 Customer Insights həlli. Bu, xüsusən də müştəri davranışını təhlil etmək üçün süni intellekt və maşın öyrənməsindən istifadəni nəzərdə tutur.
Məlumatların təhlili və vizuallaşdırılması üçün platformadır, CJM-in analizi üçün də istifadə oluna bilər. Müxtəlif mənbələrdən alınan məlumatlar əsasında fərdi CJM yaratmağa imkan verir.
Komandada birgə iş üçün intuitiv və sadə alətdir, Teams və Outlook ilə inteqrasiya olunur. Xüsusilə biznesin formalaşmasının ilkin mərhələlərində CJM yaratmaq üçün uyğun seçimdir.
Bunlardan əlavə, CJM üçün istifadə edilə biləcək bir sıra xüsusi alətlər də mövcuddur.
Customer Journey Map — bu, müştərinin şirkətlə olan ümumi təcrübəsinə qlobal baxışdır. O, bütün əlaqə mərhələlərini və kanalları əhatə edir. Müştərinin emosiyaları, çətinlikləri, gözləntiləri və təcrübəsi üzərində fokuslanır. Əsasən müştəri təcrübəsinin strateji idarə olunması üçün istifadə olunur.
User Journey isə istifadəçinin məhsul və ya rəqəmsal xidmətlə qarşılıqlı əlaqəsinin konkret ssenarisini təsvir edir. Adətən bir istifadə nümunəsini və ya ssenarini əhatə edir. Veb sayt/tətbiqlə qarşılıqlı əlaqəni optimallaşdırmaq və UX/UI-ni təkmilləşdirmək lazım olduqda istifadə olunur.
Müştərinin səyahət xəritəsi və Satış prosesi mərhələləri müştərilərlə qarşılıqlı əlaqəni təhlil etmək üçün iki fərqli yanaşmadır. Satış prosesi mərhələləri potensial müştərinin bir brendlə ilk əlaqəsindən alış qərarına qədər keçdiyi yolu təsvir edən bir modeldir. Bu yanaşma biznes nəticələrinə və konversiyaya fokuslanır. Əsasən marketinq və satış proseslərinə yönəlib və müştərinin ümumi təcrübəsini əhatə etmir. Satış səmərəliliyini və reklam kampaniyalarının ROI-ni artırmağa kömək edir.
Sales funnel satış prosesindəki zəif nöqtələri aşkarlamağa kömək edir (məsələn, sifarişin rəsmiləşdirilməsi mərhələsində yüksək imtina faizi). CJM isə bu problemlərin səbəblərini anlamağa imkan verir (məsələn, sayt interfeysinin anlaşılmaz və ya istifadəçi üçün əlverişsiz olması).
Customer Experience Map (CEM) — Customer Journey Map ilə müqayisədə daha geniş və ümumi baxış bucağına malikdir. Bu xəritə, müştərinin şirkət ilə bütün həyat dövrü ərzində qarşılıqlı əlaqələrini əhatə edir, konkret ssenaridən asılı olmadan.
O, ümumi, brenddən asılı olmayan istifadəçi təcrübəsi üzərində fokuslanır. Bütün qarşılıqlı əlaqələri və istehlakçı kontekstini təhlil edir — şirkət haqqında heç nə bilmədiyi andan başlayaraq, daimi müştəriyə çevrildiyi və ya brendi tərk etdiyi ana qədər. Ümumi istehlakçı təcrübəsini təkmilləşdirmək imkanlarını müəyyən etməyə kömək edir.
CJM məhsulu təkmilləşdirmək yollarını müəyyən etmək, uğurlu marketinq strategiyaları qurmaq və müştərilərlə effektiv kommunikasiya yaratmaq, onların loyallığını artırmaq və yeni müştəriləri cəlb etmək üçün güclü bir alətdir.
CJM ilə CEM-in birgə istifadəsi, müştərinin şirkət ilə olan qarşılıqlı əlaqələrini kompleks şəkildə qiymətləndirməyə imkan verir və həm ümumi biznes strategiyasını, həm də fərdi prosesləri təkmilləşdirməyə kömək edir.
CJM-in Satış prosesi mərhələləri ilə birləşdirilməsi də effektiv yanaşmadır. Sales Funnel problemi vizuallaşdırır, Customer Journey Map isə onu necə həll edəcəyinizi anlamağa kömək edir.
CJM ilə İstifadəçi səyahətinin birləşməsi sizə strateji səviyyədə müştəri təcrübəsini təkmilləşdirməyə və eyni zamanda şirkətin rəqəmsal xidmətlərini optimallaşdırmağa imkan verir.
SMART business şirkəti biznes proseslərini optimallaşdırmaq və CJM tərtib etmək üçün lazım olan məlumatların toplanması və təhlilinə yönəlmiş bir sıra kompleks həllər təklif edir. Bunlara aşağıdakılar daxildir: SMART Sales, SMART Customer Care, SMART Order Management və SMART Marketing. Bu həllər omnikanal kommunikasiya və 24/7 rejimində xidmət təşkil etmək üçün əlavə modullar ilə təchiz olunub.
Biznesinizin İT ekosistemini optimallaşdırmaq və maksimum müştəriyönlü xidmət yaratmaq istəyirsiniz?O zaman ödənişsiz konsultasiyaya üçün qeydiyyatdan keçin.